voedselprotest in MexicoHet Amerikaanse radioprogramma Democracy Now heeft Raj Patel ondervraagd over de plotselinge stijging van de voedselprijzen en de rellen die daardoor ontstonden. Raj Patel is de schrijver van het boek 'Stuffed and Starved, the Hidden Battle for the World Food System' (in het Nederlands vertaald als Buy This, Alles wat je niet wilt weten over je eten) De uitzending van het eerste deel vond plaats op 8 april. Een Engelstalige uitgeschreven versie van het interview is hier te vinden. Deel twee van het interview hier. En hier als mp3-audiofile. De vertaling (door globalinfo.nl):

 Overvoed en uitgemergeld: Terwijl voedselrellen overal op aarde uitbreken legt Raj Patel uit welke "geheime strijd om het wereld voedelstelsel" woedt.

Wereldwijd zijn de voedselprijzen dramatisch gestegen, hetgeen een nieuw niveau van dreiging toevoegt aan de crisis van de wereldwijde honger. In Afrika golfden voedselrellen over het continent, met recente protesten in Burkina Faso, Kameroen, Ivoorkust, Mauritanië en Senegal. In het grootste deel van West Afrika is de voedselprijs met vijftig procent gestegen - in Sierra Leone 300 procent. In de Verenigde Staten is de prijs van tarwe, maïs, rijst en andere granen met 41 procent gestegen in de afgelopen zes maanden. We spreken met Raj Patel, auteur van het boek Stuffed and Starved: The Hidden Battle for the World Food System

  ImageGast: Raj Patel , schrijver, activist en voormalig beleidsmedewerker bij Food First. Hij heeft gewerkt bij de Wereldbank, de Wereldhandelsorganisatie en de Verenigde Naties, en ook tegen hen geprotesteerd op vier werelddelen. Website boek .

Amy Goodman: In het laatste onderdeel van ons radioprogramma, kijken we naar de dramatische stijging van de voedselprijzen op de wereld, die een nieuw niveau van dreiging toevoegen aan de crisis van de hongercrisis op de wereld. In Afrika golfden voedselrellen over het continent, met recente protesten in Burkina Faso, Kameroen, Ivoorkust, Mauretanië en Senegal. In het grootste deel van West Afrika is de voedselprijs met vijftig procent gestegen - in Sierra Leone 300 procent. Vorige week waarschuwden Afrikaanse ministers van Financiën dat de internationale stijging van voedselprijzen "een beduidende bedreiging vormt van de economische groei, vrede en veiligheid van Afrika". Andere protesten vonden afgelopen week plaats in landen als Cambodja, Indonesië en Egypte. In Haïti zijn minstens vijf mensen omgekomen bij rellen wegens de stijging van 50 procent van de prijzen van rijst, bonen en fruit over het afgelopen jaar. De demonstraties gingen maandag door voor het nationale paleis in Port au Prince.

Haitiaanse demonstrant: Wij demonstreren hier vrijwillig. Het is niet omdat we ervoor betaald krijgen. Het parlement is verantwoordelijk voor dit alles. Het enige waar we om vragen is dat de regering de prijzen van voedsel verlaagt.

  Amy Goodman: Afgelopen maand kondigde het World Food Program (van de VN, vert.) een zeldzame oproep af voor extra fondsen ter waarde van $500 miljoen. Van de kant van de regering Bush is de noodhulp aan voedsel juist verlaagd. Afgelopen maand verklaarde het Amerikaanse departement voor Internationale Ontwikkeling (USaid) dat de stijging van de prijzen met 41 procent van tarwe, maïs, rijst en andere granen van de afgelopen zes maanden, had bijgedragen aan een tekort van $120 miljoen op het budget, dat de instelling zal dwingen om noodoperaties te beperken.

Wat is de oorzaak van deze prijsstijging? En wat kan er aan gedaan worden om die weer terug te draaien? Raj Patel onderzoekt deze kwesties in zijn nieuwe boek Stuffed and Starved: the Hidden Battle for the World Food System. Hij is een schrijver, activist en voormalig beleidsmedewerker van Food First. Hij heeft gewerkt bij de Wereldbank, de Wereldhandelsorganisatie en de Verenigde Naties, en heeft ook tegen hen geprotesteerd op vier werelddelen, hij spreekt met ons vanuit San Francisco. Welkom, Raj Patel.

Raj Patel: Dag, Amy, hoe gaat het met je?

Amy Goodman: Fijn dat je met ons meedoet. Wat is de oorzaak van deze stijging van voedselprijzen overal op de wereld?

Raj Patel: Nu, dat komt door een aantal factoren. Om te beginnen waren er afgelopen jaar slechte oogsten. Volgens sommigen is dat een teken dat de klimaatverandering bezig is om de landbouweconomie aan te tasten. En het is zeker zo dat er afgelopen jaar veel slecht weer was, met name in Australië. Daardoor is er minder voedsel beschikbaar.

Maar daar komt een paar andere factoren bij. Een daarvan, een van de kwesties, is dat regeringen, met name die van de VS, nogal verzot zijn op biobrandstof. Biobrandstoffen zijn brandstoffen die uit plantaardig materiaal gewonnen zijn, zoals maïs of suikerriet en ze worden voorgesteld als een manier om minder afhankelijk te worden op het gebied van energie. Het probleem is, natuurlijk, dat de biobrandstoffen de prijzen opdrijven van de gewassen, wat betekent dat arme mensen ze niet meer kunnen betalen.

Daar komt bij dat er een stijgende vraag naar vlees is in de ontwikkelingslanden. Als mensen in die landen rijker worden en ze schakelen over op wat meer op een Amerikaans dieet lijkt, heb je een situatie waarin granen verplaatst worden van arme mensen naar de veestapel. En alweer lijdt dat tot verhoging van de prijs van granen.

Een laatste factor, en volgens mij een van de belangrijkste, is natuurlijk de prijs van olie. Ik bedoel, een van de problemen met de manier waarop voedsel ons tegenwoordig bereikt, is dat dat industrieel is, het is zeer intensief wat betreft gebruik van fossiele brandstoffen, niet alleen vanwege de afstanden die voedsel tegenwoordig aflegt, maar ook omdat het de basis is van veel kunstmest. Fossiele brandstof is nodig om kunstmest en pesticide en dat soort zaken te produceren. Dus als de prijs van olie meer dan 100 dollar per vat bedraagt, telt dat op bij al die andere factoren en dan krijg je een soort 'perfect storm' waarbij de voedselprijzen volledig buiten bereik van de armste mensen vallen.

Amy Goodman: Ethanol wordt voorgesteld als een alternatief voor olie. Wat vind je daar van?

Raj Patel: Het is een alternatief voor olie als je zelf in de graanhandel zit. Het is een alternatief voor olie als je een van die grote verwerkers bent van industrieel graan, die harder werken en lobbyen om geld te slaan uit het omzetten van graan in ethanol.

Maar het is een absurd idee. Ik bedoel, als je alleen kijkt naar de hoeveelheid koolstof die erbij betrokken is - het niveau van CO2 dat nodig is om ethanol te produceren is veel hoger dan wat er nu is, dus dat wat betreft de besparing die het gebruik van ethanol op zou leveren. Als het dus gaat om een strategie tegen klimaatverandering, is ethanol van de gekke. En het lijkt er triest genoeg op alsof alle presidentskandidaten op dat gebied een klap van de molen gehad hebben. Het lijkt een onderwerp te zijn dat er niet in slaagt goed op de agenda te komen als een van de meest ernstige bedreigingen van het moderne Amerikaanse landbouwbeleid.

Amy Goodman: Raj Patel, je schrijft aan het begin van je boek "Onze Grote Vette Tegenstelling" dat "de honger van 800 miljoen mensen geschiedt op hetzelfde moment als een andere historische feit: dat ze getalsmatig overtroffen worden door de een miljard mensen op de planeet die overvoed zijn." Vertel eens wat over die tegenstelling.

Raj Patel: Tja - nou, ik bedoel, het is een tegenstelling die je eigenlijk overal ziet. Ik bedoel, je ziet het in de VS. Ik bedoel de VS is het meest overvoedde land op de planeet. Maar drie van elke tien inwoners heeft een normaal lichaamsgewicht. En tegelijkertijd hebben afgelopen jaar zo'n 35 miljoen Amerikanen honger geleden op enig moment in dat jaar. Dus die tegenstelling tussen honger en overvoeding is wereldwijd.

En in het verleden hadden we de situatie dat de rijken dik waren en de armen mager. Maar tegenwoordig, omdat ons voedsel afkomstig is van de soort van industriële markt van verwerkt voedsel die waarde weghaalt van arme boeren en ons verwerkt, zeer vetrijk voedsel biedt, een soort fast food, als kant-en-klaar voedsel voor mensen in de steden. Het resultaat daarvan is dat je tegelijkertijd mensen hebt die honger lijden en arme mensen die voor een groot deel overgewicht hebben. Ik bedoel, het is een trieste tegenstelling dat vandaag in de Verenigde Staten hoe lager je op de inkomensschaal staat, hoe groter de kans is dat je aan overgewicht lijdt.

Amy Goodman: Raj Patel, we hadden onlangs die kwestie in de race om de presidentskandidaat, waarbij de hoogste man van (reclamebedrijf, vert.) Burson-Marsteller in het campagneteam van Hillary Clinton, Mark Penn, zich moest terugtrekken omdat hij vergaderd had met de ambassadeur van Colombia. Die had zijn lobby-bedrijf ingehuurd om te lobbyen voor een zogenaamd vrijhandelsverdrag tussen Colombia en de VS. Bush legt dit verdrag aan het Congress voor ter goedkeuring. Hoe zit het met de zogenaamde vrijhandel en hoe dat voedselprijzen over de wereld beïnvloedt?

Raj Patel: Nou, ik bedoel, een van de redenen dat je op dit moment voedselrellen ziet, is dat alle landen die je hebt opgenoemd, van Haïti tot Senegal en Burkina Faso tot India, grotendeels opgenomen zijn in een internationale economie war ze graan moeten importeren om het te kunnen consumeren. En dit is het gevolg van het feit dat de VS (en de andere rijke landen, vert.) een zogenaamde vrijhandelsagenda opdringen, waarin landen gedwongen worden om hun importtarieven te verlagen en te stoppen met het beschermen van hun boeren. Het resultaat is wat je nu ziet dat de landen die het meest getroffen zijn, degene zijn die het meest enthousiast gedwongen werden om vrijhandel te omarmen.

De landen die minder last hebben zijn landen die nog een hoop steun geven aan hun eigen landbouw. Ik bedoel, die steun is zeer onevenwichtig, zeker in de VS en de Europese Unie, maar zelfs ook in China of Japan of Zuid-Korea. Rijst, bijvoorbeeld, wordt in Zuid-Korea en Japan behandeld als een cultureel goed. De Japanse en Zuidkoreaanse regeringen hebben er hard voor gevochten dat voedsel buiten de wurggreep van de vrijhandel werd gehouden.

Ja, helemaal mee eens, vrijhandel is in grote mate verantwoordelijk, omdat landen gedwongen zijn om vrijhandel in te voeren. En natuurlijk, als de prijs van voedsel wereldwijd stijgt, hebben landen geen reserves, geen beleid, geen middelen meer als ze gedwongen werden deel uit te maken van het vrijhandelssysteem. Dus ik vind dat dat in grote mate verantwoordelijk is.

Amy Goodman: En zelfmoord onder boeren, wat heb je daarover gevonden?

Raj Patel: Over de hele wereld, maar in het bijzonder in India zie je de situatie dat boeren - zoals iedereen - proberen hun omstandigheden te verbeteren, waarvoor ze geld lenen om te kunnen investeren in hun land. In toenemende mate brengen die investeringen niet genoeg op, of dat nu door klimaatverandering komt of door medische uitgaven die ze moeten doen. En plotseling zien boeren zich dan vaak gesteld voor faillissement of gedwongen verkoop van hun bezit, en dan worden ze de eerste in een lange familielijn van hun familie die hun grond kwijt gaat raken. En liever dan dat verlies van eer te ondergaan, vergiftigen boeren, bijvoorbeeld in India, zich dan met pesticiden. Dat was een van de zwaarste onderdelen die ik moest onderzoeken voor het boek, het praten met families waarvan boeren zich gedood hadden.

En natuurlijk is het een epidemie die in de VS begonnen is, in het Midwesten in de jaren 1980, toen daar een enorme hausse van boerenzelfmoorden was. Misschien is het niet het juiste woord, maar er was toen een daadwerkelijke epidemie. En die zelfmoorden volgen op de toename van de schuld van boeren. Ze treffen vooral kleine boeren, boeren die al generaties lang een gezinsbedrijf hebben gehad. En in de nu moderne landbouweconomie zijn die boeren de meest kwetsbare, of ze nu in India leven of in de VS of Groot-Brittannië.

Amy Goodman: Raj Patel, in de laatste dertig seconden van het programma - daarna zullen we deel twee van dit gesprek brengen - maar hoe dramatisch zijn de recente stijgingen van de voedselprijzen voor degenen die op het randje leven?

Raj Patel: Ik bedoel, voor hen zijn die volstrekt rampzalig. Het is belangrijk te beseffen, natuurlijk, dat op het randje van het bestaansminimum leven ook al rampzalig is, maar wat we nu zien is een toestand waarin mensen door de voedselprijzen massaal in de honger en hongersnood gestort worden. Ik bedoel, in Haïti eten mensen modderkoeken in een poging de pijn van de honger te verdrijven. Het is echt behoorlijk verschrikkelijk.

Amy Goodman: Ik wil je bedanken voor je aanwezigheid. Het tweede deel van dit gesprek wordt over een paar dagen uitgezonden. (en is in het Engels hier te vinden, vertaling volgt later, globalinfo)

(Zie hier een Duitstalig overzicht van de hongerrellen wereldwijd)