ImageWeinig groepen in het linkse amalgaam zijn zo omstreden als de Internationale Socialisten. Veel actiegroepen willen niets met ze te maken hebben en werken nooit met ze samen. Veel gematigde ngo's vinden hen juist een prima partner. Maar waar komen ze vandaan, en waarom zijn ze zo omstreden? Basisgroep Wilnis zette een en ander op een rijtje.

 

Op de website van de IS is vreemd genoeg geen enkel verhaal over hun eigen geschiedenis te vinden. Maar wikipedia biedt gelukkig hulp en toont onder meer het eerste nummer van hun blad dat als datum 1988 heeft. Rond die tijd moeten ze dus in Nederland zijn ontstaan.

Herkomst

De IS is nauw verbonden aan de Socialist Workers Party in Groot-Brittannië. De SWP is in Britse actiekringen berucht om de hardnekkige sektarische praktijken. De SWP heeft er haar hobby van gemaakt om succesvolle campagnes die van onderop ontstaan, te infiltreren en over te nemen. In de praktijk betekent dat doorgaans ook de ondergang van de campagne.

Omdat de naam van de SWP inmiddels te besmet is om onder te opereren, wordt meestal een neutraal klinkende 'coalitie' begonnen die verhult wie er aan de touwtjes probeert te trekken. Om de globaliseringsbeweging te kapen, werd zo 'Globalise Resistance' opgericht. Door kritische SWP-watchers werd dat al snel 'Monopolise Resistance' gedoopt (zie een verslag van een onderzoek naar hun praktijk )

Deze werkwijze is kenmerkend voor de SWP en al haar klonen (zie hier wie dat zijn). De IS heeft in Nederland bijvoorbeeld 'Stop Bush', 'Stop de Oorlog' (tegen de oorlog in Irak) en 'Stop de Hetze' (tegen racisme) opgericht.

Wat al de groepen van deze stamboom gemeen hebben, is dat ze naar buiten toe voordoen alsof ze een soort vrolijke democratische actiegroep zijn. In werkelijkheid is het een hierarchische organisatie met een 'democratisch centralistische' partijstructuur waarvan buitenstaanders dachten dat die na de val van de muur alleen nog in het museum te vinden zou zijn.

Het geloof

Wat de SWP-familie ook enigszins onder tafel probeert te houden, is de politieke richting die er achter zit. Ook die is namelijk niet overal even populair. Het gaat om het Bolsjewisme. Veel mensen denken dat ze Troskisten zijn, maar dat klopt niet helemaal. Het zijn aanhangers van het Marxisme-Leninisme. Ze geloven dat onder Lenin's leiding de Russische revolutie prima verliep maar dat er na een paar jaar allerlei ongewenste afwijkingen ingeslopen zijn. Een revolutie zoals die van Lenin in Rusland zou dan ook de oplossing zijn voor de huidige politieke problemen. Volgens het Leninistische geloof kan die slechts slagen als die strak geleid wordt door hun Bolsjewistische voorhoede.

De twee stromingen zitten dicht tegen elkaar aan, maar er zijn ook belangrijke twistpunten. Hoe dan ook, Bolsjewisten zijn zo mogelijk nog meer dan andere marxistische partijen overtuigd van hun heilige taak als leidende voorhoede van de arbeidersrevolutie, waarvoor zo'n beetje alle machinaties geoorloofd zijn. Het onder valse vlag binnendringen en manipuleren van andere linkse campagnes en organisaties (ook wel 'entrisme' genaamd: http://fr.wikipedia.org/wiki/Entrisme) wordt dan ook een geoorloofde strategie geacht. De campagnes kunnen benut worden om nieuwe leden te werven en als uithangbord voor de eigen organisatie. Zijn ze eenmaal uitgemolken, dan laten ze het onderwerp net zo makkelijk weer vallen. Deze tactiek mag vreemd lijken, maar is kenmerkend voor veel sektarische politieke groepen en heeft te maken met het idee van de voorhoederol. Andere politieke initiatieven waar geen invloed op te krijgen is, worden al snel als 'afwijking' en concurrentie bestempeld en worden de grond in geboord. Als je je afvraagt waarom er bijvoorbeeld nauwelijks meer actie te bespeuren is op de universiteiten in Nederland, kun je daarin een groot deel van het antwoord vinden. De paradox van 'leninistisch links' is dat voor hen links beter onder controle te houden is naarmate dat kleiner van omvang is.

Het probleem is natuurlijk dat een dergelijke voorhoederol maar door weinig mensen geaccepteerd wordt, zeker niet in deze moderne tijden waarin basisdemocratie en 'transparante netwerken' belangrijk gevonden worden. Daarom wordt de werkelijke strategie zoveel mogelijk verborgen gehouden, ook voor de nieuw gerekruteerde leden. Als deze er achter komen, treden ze vaak weer uit de organisatie. Door deze ingebakken tegenstrijdigheid lukt het een groep als de IS nooit om daadwerkelijk door te breken. Meer dan enkele tientallen actieve leden hebben ze in Nederland nooit gehad.

De globaliseringsbeweging

De SWP-familie miste aanvankelijk de globaliseringsbeweging (met name de eerste grote topconferentie-rellen van eind vorige eeuw) volledig, maar zag daarin al snel een belangrijk actieterrein. Aanvankelijk was in Nederland ook de breedheid binnen de opkomende globaliseringsbeweging groot. Een eerste conferentie in juni 2001 werd bijvoorbeeld nog georganiseerd in de panden van Eurodusnie in Leiden in een -weliswaar stroeve - samenwerking tussen actiegroepen en politieke partijen, waaronder de IS. Dat was echter ook meteen het begin van het einde van die breedheid, aangezien de IS zich als enige niet aan gemeenschjappelijke afspraken bleek te willen houden. Zo was er bijvoorbeeld afgesproken dat elke deelnemende organisatie een standje zou krijgen voor z'n propaganda en verder de bezoekers niet overal in de wandelgangen zou lastig vallen met partijkrantjes en dergelijke. De IS, met z'n krantenverkoopfetisj kon dat laatste echter niet laten. Ook klaagden veel bezoekers erover dat de IS-leden voortdurend werkgroepen verstoorden met overbodige propagandapraatjes. Naar goed gebruik van de groep hadden ze van tevoren hun leden geïnstrueerd om zich over de verschillende werkgroepen te verspreiden en daar voortdurend hun paar van tevoren afgesproken speerpunten naar voren te brengen (dat was toen nog dat hervormingen niet genoeg waren maar dat er revolutie moest komen), ongeacht of dat nu paste bij het onderwerp van de werkgroep of niet. Deze praktijk kan overigens nog steeds bij politieke bijeenkomsten gesignaleerd worden; altijd is er een moment dat er een 'kameraad' opstaat om een gloedvol betoog te houden waaruit zou moeten blijken dat 'de arbeiders' steeds meer in verzet aan het komen zijn. Vaak staat er dan elders in de zaal weer een ander op om uitvoerig bijval te betuigen, waarna later pas blijkt dat ze bij elkaar horen.

De ervaringen op die dag hebben veel actiegroepen voorgoed genezen van het liberale voornemen om de autoritaire linkse groepen maar het voordeel van de twijfel te gunnen. Er ontstond nog een keer in een soort gelegenheidscoalitie om de protesten tegen de EU-top in Brussel te organiseren onder de noemer D14. Daarna werd gepoogd naar het voorbeeld van Globalise Resistance de 'overkoepelende' andersglobaliseringsorganisatie 'De Wereld is Niet te Koop' op te richten. Maar daar deden voornamelijk wat trotskistische bloedverwanten aan mee en de klup bloedde al snel dood.

Sociaal Forum

Vervolgens kwamen de Sociale Forums op. De SWP en de IS doken daar onmiddellijk met volle kracht bovenop. Het eerste Europese Sociale Forum (ESF) in november 2002 in Florence in Italië was weliswaar een flink succes qua omvang, maar werd ook ontsierd omdat de Bolsjewisten besloten hadden het programma te bombarderen met propaganda. Ze hadden bedacht dat de globaliseringsbeweging massaal omgevormd moest worden in een beweging tegen de oorlog tegen Irak en dat alle leden van de klonen dat moesten gaan roepen in de werkgroepen. Volgens het idee van de SWP-leiding kunnen gewone burgers immers maar één thema tegelijk volgen. De splitsing tussen de Bolsjewisten en een groot deel van de rest van de globaliseringsbeweging begon daarmee in een stroomversnelling te komen. Bij het derde ESF in Londen, thuishaven van de SWP, was de kloof kompleet, toen de SWP probeerde alle touwtjes in handen te krijgen en het aanvankelijk zonder overleg met andere groepen (zelf niet met de lokale sociale forums die daar al bestonden) wilde organiseren. Het optreden van de SWP (en het uitlekken van een intern strategiepapier waaruit bleek dat ze 'vooral in de globaliseringsbeweging zaten om daar nieuwe leden te werven') aldaar leidde tot een verdergaand isolement. Omgekeerd verbood de leiding van de SWP haar leden om nog gebruik te maken van internationale netwerken als indymedia, omdat daar veel kritiek op de SWP te lezen was.

Net als in Engeland met de SWP, hadden de grote gematigde ngo's in Nederland nog de minste problemen met de IS, hoe vreemd dat ook mag klinken gezien de 'revolutionaire' pretenties van die laatste waar de ngo's doorgaans weinig van willen weten. Toen ook in Nederland een sociaal forum opgericht ging worden, leidde dat aanvankelijk tot een aantal drukbezochte bijeenkomsten. Daar namen grote staatsgesubsidieerde ngo's samen met de IS de leiding en besloten dat het forum (in tegenstelling tot de internationale) niet gericht moest zijn op radicale maatschappijverandering. Veel radicalere actiegroepen protesteerden daar aanvankelijk tegen en lieten vervolgens het NSF links liggen. Voor de staatsgetrouwe ngo's en vakbonden, was de IS een ideale partner om zo'n forum mee te organiseren. Want anders dan ze proberen te suggereren, voert de IS eigenlijk nooit actie (en zeker geen wilde wetsovertredingen). De IS is met name dol op onschuldige massa-demonstraties en put zich daarbij uit om zoveel mogelijk mensen borden in de handen te drukken met affiches van de eigen organisatie. De enige keren dat er leden van de IS gearresteerd worden, zijn als de politie daartoe het initiatief neemt omdat ze propaganda uitdelen die ze niet zint.

Echte acties (bezettingen, blokkades etc.) behoren niet tot de praktijk van de groep. Dat zal een paar redenen hebben. Ten eerste willen ze niet het risico lopen slechte pers te krijgen en hun banden met de grote ngo's te verspelen. Daarnaast is het ongewenst dat leden zelf initiatief nemen (wat al snel noodzakelijk is bij echte acties en confrontaties met de politie). Maar het heeft ook te maken met de filosofie van de groep dat acties eigenlijk geen zin hebben aangezien de enige oplossing de arbeidersrevolutie is. Een eerste historisch hoogtepunt waarbij zichtbaar werd dat dit de internationale lijn was van de SWP-familie, was tijdens de IMF/WB-blokkades in Praag in 2000. Toen de blokkades juist moesten beginnen, besloten de SWP-klonen - die tot dan toe deel hadden genomen aan het brede blokkadeoverleg en een plek toegewezen hadden gekregen om te blokkeren - kollektief de actie te verlaten voor een 'actievergadering in de binnenstad'.

Dat levert natuurlijk wel een probleem op omdat ze juist de hele tijd proberen voor te doen alsof ze zo hip en activistisch zijn. Om nieuwe leden 'bezig te houden' wordt daarom een soort revolutionaire bezigheidstherapie verzonnen, waarin het verkopen van de partijkrant de voornaamste actie vormt. Dat zijn praktijken die dicht in de buurt komen van die van een religieuze sekte. Er zijn meer aspecten die daar aan doen denken. Van uitgetreden leden vallen verhalen te horen over de druk die er uitgeoefend wordt op leden om zich aan de partijlijn te houden, inclusief het huisbezoek als je dat niet doet.

De weg kwijt

Sinds de niet best verlopen campagne tegen de G8 bij het Schotse Edinburg in 2005, lijken de SWP en de IS sterk te zwalken wat betreft de publieke koers. Zo werd er aanvankelijk ingezet op de 'Make Poverty History' campagne van Oxfam/Novib, die de ngo's samen met de Britse regering hadden opgezet en voornamelijk bestond uit het dragen van een armbandje tegen armoede. Toen die campagne zwaar bekritiseerd werd, en de armbandjes in sweatshops in China bleken te zijn gemaakt, riepen ze ineens toch ook op tot demonstreren tegen de G8-top, maar keerden zich vervolgens weer tegen de acties en de blokkades die opgeworpen werden door activisten uit het dissent-netwerk. In dezelfde periode besloot de IS zich ook bij de SP aan te sluiten, hetgeen naar verluidt toch weer niet de bedoeling was en ook binnen de SP niet overal op enthousiasme stuitte.

Bij de G8-campagne van afgelopen zomer was een vergelijkbare spagaat te zien: in de aanloop werd geen enkele bijdrage geleverd aan de voorbereiding van de actiekampen en acties en blokkades maar werd ingezet op de 'top van onderop' van de NSF-ngo's in Amsterdam (die de G8 slechts wilde 'adviseren'). Vanuit Rostock werd ineens toch hardop verklaard over 'directe actie,' een volstrekte nieuwigheid in het IS-jargon.

Ook bij de campagnes tegen de oorlog in Irak is de lijn van de IS moelijk te volgen en worden vaak kritiekloos bondgenootschappen aangegaan met zeer conservatieve religieuze of dictatoriale stromingen. Dat laatste komt ze in toenemende mate op aanvallen in de reguliere pers te staan.

Een waarschijnlijk vanuit Londen ingefluisterde politieke strategie die de laatste tijd steeds vaker te horen is, is om de nadruk te leggen op het behartigen van de belangen van 'gewone mensen'. Activisten van andere meer anarchistische groeperingen worden dan voor 'beroepsactivisten' uitgemaakt. De standaardreactie van de IS/SWP op kritiek en discussie is overigens al jaren het benadrukken van de noodzaak tot eenheid.

------------------

Zie ook:

Trotskyists muscle in on GlobalJustice Movement

ISO-FAQ

En over vergelijkbare praktijken in de VS .