Nieuws en achtergronden over globalisering, economie, politiek & actie

Utopieën En Utopisten

Utopieën hebben vaak de vorm van een blauwdruk voor een nieuwe maatschappij. De aanbeveling daarbij is: werk die blauwdruk uit en je creëert een harmonieuze wereld. Bestudeert men de auteur, de utopist, en zijn utopie in de context van zijn tijd, dan blijkt de utopie vooral een product van kritiek op de bestaande maatschappij. Ze is dan ineens niet meer iets van de toekomst, maar juist actualiteit gerelateerd, te weten een aanklacht tegen de bestaande maatschappij en tegelijk een aanzet tot sociale verandering. Het is in dit stramien dat de Franse filosoof Thierry Paquot onlangs een nieuwe uitgave van zijn boek uit 2007 heeft bezorgd, getiteld Utopies et utopistes. Paquot is eveneens geïnteresseerd in de hedendaagse urbanisatieproblematiek en de ecologie. De behandeling van het verschijnsel utopie heeft hij daar dan ook naar ingericht.

Lees meer

Het communalisme van Murray Bookchin

Op 14 april vindt op de alternatieve boekenbeurs in Gent de voorstelling plaats van ‘Sociale ecologie en politiek’ van Murray Bookchin. Naar aanleiding daarvan brengen we twee artikelen van de Britse politicoloog Andy Price. Nadat Bookchin gedurende tientallen jaren van onderzoek en activisme op het terrein van het anarchisme actief geweest was, zou hij zich in zijn laatste theoretisch geschrift, ‘The communalist project’ (2002), niet langer op het anarchisme beroepen. ‘Vele jaren geleden,’ zo vertelt Bookchin ons hier, ‘trachtte ik een onderscheid te maken tussen “sociaal-anarchisme” en “lifestyle-anarchisme”.’ Maar deze poging om anarchisme onder de noemer ‘sociaal-anarchisme’ onder te brengen was ‘grotendeels gedoemd te mislukken’. Bijgevolg opteerde hij voor de term communalisme, ‘dat de meest bruikbare elementen uit de anarchistische en de marxistische traditie samenbrengt en verder ontwikkelt’.

Lees meer

Bookchins politieke project

Op 14 april vindt op de alternatieve boekenbeurs in Gent de voorstelling plaats van ‘Sociale ecologie en politiek’ van Murray Bookchin. Naar aanleiding daarvan brengen we twee artikelen van de Britse politicoloog Andy Price. De centrale stelling van Bookchins sociale ecologie schuilt in de overtuiging dat we enkel de wereld kunnen redden via een radicale maatschappelijke verandering. De vernietiging van de natuurlijke wereld door de mens, zo stelt hij, is een gevolg van de overheersing van de mens door de mens, en enkel door een eind te maken aan elke hiërarchische verhouding – man over vrouw, oudere over jongere, rijke over arme – kunnen we de globale ecologische crisis oplossen.

Lees meer

Gedachten Over ‘Anarchistisch Recht’ Bij Errico Malatesta En Andere Italianen

‘De wijdverbreide opinie over de vermeende onverenigbaarheid tussen anarchisme en recht is ongetwijfeld het resultaat van methodologische verwarring, oppervlakkigheid of tendentieuze kritiek. Maar dit komt ook voort uit het onweerlegbare feit dat het recht historisch gezien de rol van ‘masker’ en representatie van de macht heeft gespeeld. Er zij ook gewezen op het onmiskenbare bestaan van een nog te beperkt gebied van dit onderzoek (naast de verdienstelijke en sporadische initiatieven van het Libertari Studiecentrum en de universiteit ‘Magna Graecia’)’, aldus Giorgio Sacchetti in zijn bespreking van het boek van Marco Cossutta, getiteld Errico Malatesta. Note per un diritto anarchico (Errico Malatesta. Opmerkingen over anarchistisch recht; Edizioni University of Trieste, 2015, pp. 222).

Lees meer

Vormen Van Onderdrukking Opnieuw Overdenken?

De kwestie die in bovenstaande vraagstelling zit, wordt uitvoerig behandeld in het nieuwe nummer van het Franse anarchistische en studieuze halfjaarlijkse tijdschrift Réfractions (nr. 39, herfst 2017). Wat het actualiseren van libertaire ideeën betreft, wordt door een van de auteurs, Philippe Corcuff, gesteld dat dit werk zich met name concentreert in dat tijdschrift.

Lees meer

Wijkraden: De Lokale Basis Van Het Politiek Leven

Op zoek naar de wortels van het municipalisme – de beweging die tot maatschappelijke hervormingen wil komen via gemeentelijke politiek – stootten we op een boek uit 1969 dat op de goedkeuring van Hannah  Arendt kon rekenen. Dit boek draagt de titel Neighborhood Government en is van de hand van de Amerikaanse politicoloog en ‘neighborhood organizer’ Milton Kotler.

Lees meer

Radicale Kritiek Op Kapitalisme, Waarde, Geld En Arbeid

De Duits- en Franstalige filosoof Anselm Jappe is het werk van Marx opnieuw gaan bestuderen en ontwikkelde een visie die geheel verschillend is, zo zegt hij, van het quasi-geheel van allerlei historische soorten marxisme. Samen met enkele anderen vertegenwoordigt hij een stroming die radicale concepten formuleerde met betrekking tot de kapitalistische maatschappij. Die wordt in zijn geheel geregisseerd door handel, geld en arbeid. Jappe analyseert en beschrijft dit op een omstandige manier. Daarbij valt hij in zijn boek Les aventures de la marchandise, Pour une critique de la valeur (De avonturen van de koopwaar, Voor een kritiek op waarde; 2003, herzien en uitgebreid, 2017) steeds terug op Marx. Nog niet tevreden met zijn werk, zette hij zijn zoektocht voort.

Lees meer

Günther Anders (1902-1992): Technologiekritiek En De Overtollige Mens

De Duits-Oostenrijkse filosoof Günther Anders is een van de namen die ik onthouden heb uit mijn jonge, activistische levensperiode eindjaren 1950 en jaren 1960, de tijd van de anti-atoombom beweging. Zijn naam stond meer dan eens onder een leus of was gekoppeld aan een citaat in een artikel van een vlugschrift tegen kernwapens en later tegen kernenergie. In diens intellectuele ontwikkeling komt dit samen in zijn technologiekritiek.

Lees meer

Culturele Kritiek Op Kapitalisme

De kritiek op de ‘moderne’ verwoesting van het menselijk leven en het milieu verloopt mede via een culturele kritiek op het kapitalisme. De aanzetten tot die kritiek zijn overigens al eerder geleverd. De ingang ervoor vindt bijvoorbeeld plaats vanuit de ideologie van het nihilisme en dat komt van meer dan een eeuw terug. Een nihilistische manier van leven in een wereld ontdaan van enige zin, zit vast aan de mondiale expansie van het kapitalisme.

Lees meer

Onze Vijand, Het Kapitaal

In het voorwoord van zijn boek Notre ennemi, le capital (Onze vijand, het kapitaal) wijst de Franse filosoof Jean-Claude Michéa op hetgeen Karl Marx in 1867 in de eerste Duitse uitgave van Das Kapital schreef: ‘Het doel van dit boek is economische bewegingswetten van de moderne maatschappij ontsluieren’. Michéa geeft daarbij met nadruk aan dat Marx de bedoeling had de arbeiders van zijn tijd intellectueel te wapenen tegen nieuwe vormen van knechtschap en vervreemding door een sociaal en economisch systeem dat zelf ook nieuw was. Vervolgens prent Michéa in dat Marx niet een keer – net zomin als de grote andere socialisten en anarchisten trouwens – gedacht heeft zijn politieke strijd in het teken van ‘links’ te voeren.

Lees meer

Vooruitgang Als Moderne Religie

De Franse filosoof Jacques Bouveresse, hoogleraar aan het Collège de France, houdt zich al jaren bezig met de verlakkerij die vooruitgang wordt genoemd. Hij is niet de enige in ons tijdperk en er zijn anderen geweest in voorafgaande tijdperken. Bouveresse beroept zich op een aantal van hen uit die voorbije tijd. Het betreft mensen uit de periodes van voor de kernindustrie, de informatiegolf en de biotechnologie (voorbeelden van zogeheten ‘vooruitgang’). Dat weerhield hen er niet van scherp door te hebben dat vooruitgang een op niets berustende mythe is, die een bepaalde klasse – vanwege het geloof in de vooruitgangsreligie – rijker maakt en de rest armer – zoals gewoonlijk met religie. 

Lees meer

De scheppende kracht van de opstand

In het najaar van 1951 verscheen L’homme révolté (De mens in opstand) van de beloftevolle Franse schrijver Albert Camus (1913-1960), die in 1957 de Nobelprijs voor literatuur zou krijgen. Het boek zou aanleiding geven tot hevige debatten en tot de definitieve breuk met Jean-Paul Sartre. – Wat te doen als alle revoluties uitgelopen zijn op een versterking van de Staat?

Lees meer

Slavoj Žižek op het verkeerde been

Bespreking van "Event, Filosofie van de gebeurtenis". Van Slavoj Žižek is zojuist een nieuw boek in Nederlandse vertaling uitgekomen: Event, Filosofie van de gebeurtenis. Brachten Alain Badiou en Antonio Negri de gebeurtenis als revolutionaire verandering al naar voren, Žižek doet er graag een schepje bovenop. Over Badiou, toch ook niet de eerste de beste, zegt hij dat diens opvatting over de gebeurtenis neerkomt op een "simpele verandering". (p. 165)

Lees meer

Albert Camus (1913-1960) En De Libertaire Gedachte

Albert Camus, de Franse schrijver aan wie in 1957 de Nobelprijs voor de Literatuur is verleend, was ook een geëngageerde persoonlijkheid. Hij zette zich in voor de onderdrukten en tegen alle mogelijke vormen van overheersing. Daarbij vreesde hij activisme niet en kon hij vlammende pamfletten en brieven schrijven. Hij voelde zich in dat opzicht één met de libertaire beweging van zijn tijd en hij werd door die beweging ook als zodanig erkend.

Lees meer

Waarom de crisis verergert.

De groei creëert geen rijkdom, maar armoede. Het kapitalisme werpt ons van de ene crisis in de andere en stelt slechts evenveel ellende in het vooruitzicht als dat het miserie achter zich laat. Volgens de filosoof Gérard Briche is “de arbeid vervangen door de productie van reële rijkdom – dit perspectief is dus geen utopie, […] de enige wenselijke uitweg uit de crisis” … Nog een tekst in de serie “Voorbij het kapitalisme, voorbij de arbeid…”

Lees meer

Krediet op de dood

Politici en economen doen alle moeite om ons ervan te overtuigen dat de crisis voorbij is. Volgens anderen echter, zoals de filosoof Anselm Jappe, heeft het kapitalisme zijn uiterste (interne en externe) limieten bereikt, en wordt het tijd dat we zijn ineenstorting durven denken. Hieronder een vertaling van een artikel van zijn hand.

Lees meer